Project Gutenberg Etext of Epopee to the Forgotten by Ivan Vazov #1 in our series by Ivan Vazov
Copyright laws are changing all over the world, be sure to check the laws for your country before redistributing these files!!!
Please take a look at the important information in this header. We encourage you to keep this file on your own disk, keeping an electronic path open for the next readers.
Please do not remove this.
This should be the first thing seen when anyone opens the book. Do not change or edit it without written permission. The words are carefully chosen to provide users with the information they need about what they can legally do with the texts.
**Welcome To The World of Free Plain Vanilla Electronic Texts**
**Etexts Readable By Both Humans and By Computers, Since 1971**
*These Etexts Prepared By Hundreds of Volunteers and Donations*
Information on contacting Project Gutenberg to get Etexts, and further information is included below. We need your donations.
Presently, contributions are only being solicted from people in: Texas, Nevada, Idaho, Montana, Wyoming, Colorado, South Dakota, Iowa, Indiana, and Vermont. As the requirements for other states are met, additions to this list will be made and fund raising will begin in the additional states. These donations should be made to:
Project Gutenberg Literary Archive Foundation
PMB 113
1739 University Ave.
Oxford, MS 38655
Title: Epopee to the Forgotten
Author: Ivan Vazov
Release Date: October, 2001 [Etext #2890] [Yes, we are about one year ahead of schedule]
Edition: 10
Project Gutenberg Etext of Epopee to the Forgotten by Ivan Vazov ******This file should be named vazov10.txt or vazov10.zip******
Corrected EDITIONS of our etexts get a new NUMBER, vazov11.txt VERSIONS based on separate sources get new LETTER, vazov10a.txt
This was prepared by Snezhina Gileva, Varna, Bulgaria, snezhina_g@yahoo.com
Project Gutenberg Etexts are usually created from multiple editions, all of which are in the Public Domain in the United States, unless a copyright notice is included. Therefore, we usually do NOT keep any of these books in compliance with any particular paper edition.
We are now trying to release all our books one year in advance of the official release dates, leaving time for better editing. Please be encouraged to send us error messages even years after the official publication date.
Please note: neither this list nor its contents are final till midnight of the last day of the month of any such announcement. The official release date of all Project Gutenberg Etexts is at Midnight, Central Time, of the last day of the stated month. A preliminary version may often be posted for suggestion, comment and editing by those who wish to do so.
Most people start at our sites at:
http://gutenberg.net
http://promo.net/pg
Those of you who want to download any Etext before announcement can surf to them as follows, and just download by date; this is also a good way to get them instantly upon announcement, as the indexes our cataloguers produce obviously take a while after an announcement goes out in the Project Gutenberg Newsletter.
http://metalab.unc.edu/pub/docs/books/gutenberg/etext01
or
ftp://metalab.unc.edu/pub/docs/books/gutenberg/etext01
Or /etext00, 99, 98, 97, 96, 95, 94, 93, 92, 92, 91 or 90
Just search by the first five letters of the filename you want, as it appears in our Newsletters.
Information about Project Gutenberg (one page)
We produce about two million dollars for each hour we work. The time it takes us, a rather conservative estimate, is fifty hours to get any etext selected, entered, proofread, edited, copyright searched and analyzed, the copyright letters written, etc. This projected audience is one hundred million readers. If our value per text is nominally estimated at one dollar then we produce $2 million dollars per hour this year as we release fifty new Etext files per month, or 500 more Etexts in 2000 for a total of 3000+ If they reach just 1-2% of the world's population then the total should reach over 300 billion Etexts given away by year's end.
The Goal of Project Gutenberg is to Give Away One Trillion Etext Files by December 31, 2001. [10,000 x 100,000,000 = 1 Trillion] This is ten thousand titles each to one hundred million readers, which is only about 4% of the present number of computer users.
At our revised rates of production, we will reach only one-third of that goal by the end of 2001, or about 3,333 Etexts unless we manage to get some real funding.
Something is needed to create a future for Project Gutenberg for the next 100 years.
We need your donations more than ever!
Presently, contributions are only being solicted from people in: Texas, Nevada, Idaho, Montana, Wyoming, Colorado, South Dakota, Iowa, Indiana, and Vermont. As the requirements for other states are met, additions to this list will be made and fund raising will begin in the additional states.
All donations should be made to the Project Gutenberg Literary Archive Foundation and will be tax deductible to the extent permitted by law.
Mail to:
Project Gutenberg Literary Archive Foundation
PMB 113
1739 University Avenue
Oxford, MS 38655 [USA]
We are working with the Project Gutenberg Literary Archive Foundation to build more stable support and ensure the future of Project Gutenberg.
We need your donations more than ever!
You can get up to date donation information at:
http://www.gutenberg.net/donation.html
***
You can always email directly to:
Michael S. Hart <hart@pobox.com>
hart@pobox.com forwards to hart@prairienet.org and archive.org if your mail bounces from archive.org, I will still see it, if it bounces from prairienet.org, better resend later on. . . .
We would prefer to send you this information by email.
Example command-line FTP session:
ftp metalab.unc.edu
login: anonymous
password: your@login
cd pub/docs/books/gutenberg
cd etext90 through etext99 or etext00 through etext01, etc.
dir [to see files]
get or mget [to get files. . .set bin for zip files]
GET GUTINDEX.?? [to get a year's listing of books, e.g., GUTINDEX.99]
GET GUTINDEX.ALL [to get a listing of ALL books]
**The Legal Small Print**
(Three Pages)
***START**THE SMALL PRINT!**FOR PUBLIC DOMAIN ETEXTS**START*** Why is this "Small Print!" statement here? You know: lawyers. They tell us you might sue us if there is something wrong with your copy of this etext, even if you got it for free from someone other than us, and even if what's wrong is not our fault. So, among other things, this "Small Print!" statement disclaims most of our liability to you. It also tells you how you can distribute copies of this etext if you want to.
*BEFORE!* YOU USE OR READ THIS ETEXT
By using or reading any part of this PROJECT GUTENBERG-tm
etext, you indicate that you understand, agree to and accept
this "Small Print!" statement. If you do not, you can receive
a refund of the money (if any) you paid for this etext by
sending a request within 30 days of receiving it to the person
you got it from. If you received this etext on a physical
medium (such as a disk), you must return it with your request.
ABOUT PROJECT GUTENBERG-TM ETEXTS
This PROJECT GUTENBERG-tm etext, like most PROJECT GUTENBERG-tm etexts,
is a "public domain" work distributed by Professor Michael S. Hart
through the Project Gutenberg Association (the "Project").
Among other things, this means that no one owns a United States
copyright
on or for this work, so the Project (and you!) can copy and
distribute it in the United States without permission and
without paying copyright royalties. Special rules, set forth
below, apply if you wish to copy and distribute this etext
under the Project's "PROJECT GUTENBERG" trademark.
Please do not use the "PROJECT GUTENBERG" trademark to market any commercial products without permission.
To create these etexts, the Project expends considerable efforts to identify, transcribe and proofread public domain works. Despite these efforts, the Project's etexts and any medium they may be on may contain "Defects". Among other things, Defects may take the form of incomplete, inaccurate or corrupt data, transcription errors, a copyright or other intellectual property infringement, a defective or damaged disk or other etext medium, a computer virus, or computer codes that damage or cannot be read by your equipment.
LIMITED WARRANTY; DISCLAIMER OF DAMAGES But for the "Right of Replacement or Refund" described below, [1] the Project (and any other party you may receive this etext from as a PROJECT GUTENBERG-tm etext) disclaims all liability to you for damages, costs and expenses, including legal fees, and [2] YOU HAVE NO REMEDIES FOR NEGLIGENCE OR UNDER STRICT LIABILITY, OR FOR BREACH OF WARRANTY OR CONTRACT, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO INDIRECT, CONSEQUENTIAL, PUNITIVE OR INCIDENTAL DAMAGES, EVEN IF YOU GIVE NOTICE OF THE POSSIBILITY OF SUCH DAMAGES.
If you discover a Defect in this etext within 90 days of receiving it, you can receive a refund of the money (if any) you paid for it by sending an explanatory note within that time to the person you received it from. If you received it on a physical medium, you must return it with your note, and such person may choose to alternatively give you a replacement copy. If you received it electronically, such person may choose to alternatively give you a second opportunity to receive it electronically.
THIS ETEXT IS OTHERWISE PROVIDED TO YOU "AS-IS". NO OTHER WARRANTIES OF ANY KIND, EXPRESS OR IMPLIED, ARE MADE TO YOU AS TO THE ETEXT OR ANY MEDIUM IT MAY BE ON, INCLUDING BUT NOT LIMITED TO WARRANTIES OF MERCHANTABILITY OR FITNESS FOR A PARTICULAR PURPOSE.
Some states do not allow disclaimers of implied warranties or the exclusion or limitation of consequential damages, so the above disclaimers and exclusions may not apply to you, and you may have other legal rights.
INDEMNITY
You will indemnify and hold the Project, its directors,
officers, members and agents harmless from all liability, cost
and expense, including legal fees, that arise directly or
indirectly from any of the following that you do or cause:
[1] distribution of this etext, [2] alteration, modification,
or addition to the etext, or [3] any Defect.
DISTRIBUTION UNDER "PROJECT GUTENBERG-tm" You may distribute copies of this etext electronically, or by disk, book or any other medium if you either delete this "Small Print!" and all other references to Project Gutenberg, or:
[1] Only give exact copies of it. Among other things, this
requires that you do not remove, alter or modify the
etext or this "small print!" statement. You may however,
if you wish, distribute this etext in machine readable
binary, compressed, mark-up, or proprietary form,
including any form resulting from conversion by word
processing or hypertext software, but only so long as
*EITHER*:
[*] The etext, when displayed, is clearly readable, and
does *not* contain characters other than those
intended by the author of the work, although tilde
(~), asterisk (*) and underline (_) characters may
be used to convey punctuation intended by the
author, and additional characters may be used to
indicate hypertext links; OR
[*] The etext may be readily converted by the reader at
no expense into plain ASCII, EBCDIC or equivalent
form by the program that displays the etext (as is
the case, for instance, with most word processors);
OR
[*] You provide, or agree to also provide on request at
no additional cost, fee or expense, a copy of the
etext in its original plain ASCII form (or in EBCDIC
or other equivalent proprietary form).
[2] Honor the etext refund and replacement provisions of this
"Small Print!" statement.
[3] Pay a trademark license fee to the Project of 20% of the
gross profits you derive calculated using the method you
already use to calculate your applicable taxes. If you
don't derive profits, no royalty is due. Royalties are
payable to "Project Gutenberg Literary Archive Foundation"
the 60 days following each date you prepare (or were
legally required to prepare) your annual (or equivalent
periodic) tax return. Please contact us beforehand to
let us know your plans and to work out the details.
WHAT IF YOU *WANT* TO SEND MONEY EVEN IF YOU DON'T HAVE TO? The Project gratefully accepts contributions of money, time, public domain etexts, and royalty free copyright licenses. If you are interested in contributing scanning equipment or software or other items, please contact Michael Hart at: hart@pobox.com
*END THE SMALL PRINT! FOR PUBLIC DOMAIN ETEXTS*Ver.04.07.00*END*
This was prepared by Snezhina Gileva, Varna, Bulgaria, snezhina_g@yahoo.com
This file was written using the Cyrillic Windows 1251 character set!
Epopee to the Forgotten
by Ivan vazov
This year(2000) we celebrate 150 years from the birth of Ivan Vazov! "Epopee to the Forgotten", one of Vazov's masterpieces, is a cycle of poems dedicated to some of the greatest Bulgarian patriots. The poems were written and published in the period 1881-1884. You may notice that the poems and the persons they are dedicated to are exactly 12 in number (two of the poems are about historical events) which is generally cosidered as an allusion to the 12 disciples.
Íÿêîëêî îò ñòèõîòâîðåíèÿòà â "Åïîïåÿ íà çàáðàâåíèòå" Âàçîâ ïóáëèêóâà â ïåðèîäè÷íèÿ ïå÷àò. Âå÷å êàòî öèêúë åäíà ÷àñò èçëèçàò â "Ãóñëà"(1881), à äðóãà â "Ïîëÿ è ãîðè"(1884). Âúâ âòîðîòî èçäàíèå íà "Ïîëÿ è ãîðè"(1893) ãè çàìåñòâà ñ äðóãè ñòèõîòâîðåíèÿ, êàòî â èçëÿçëàòà ñúùàòà ãîäèíà "Ïîåìè" ñúáèðà âñè÷êè ñòèõîòâîðåíèÿ îò òîçè öèêúë. Îòíîñíî èäåÿòà çà íàïèñâàíåòî íà "Åïîïåÿ íà çàáðàâåíèòå" Âàçîâ ñúîáùàâà, ÷å áèë ÷åë â íÿêàêâà ðóñêà êíèãà çà øâåäñêèÿ ïîåò Ðóíåáåðã, êîéòî íàïèñàë îäè çà øâåäñêè ïàòðèîòè. Íî "íàé-ïðÿì" ïîâîä äà âúçïåå "çàáðàâåíèòå" ìó äàë Çàõàðè Ñòîÿíîâ, êîéòî â åäèí ðóìåëèéñêè âåñòíèê îïèñâàë ïî êàêúâ íà÷èí ñà çàãèíàëè ïîâå÷åòî îò ãëàâíèòå äåéöè íà âúñòàíèåòî. Ïàòîñúò è ôîðìàòà íà "Åïîïåÿ íà çàáðâåíèòå", ñïîðåä ñàìèÿ Âàçîâ, òîé äúëæàë íà Âèêòîð Þãî òúêìî ïî òîâà âðåìå ÷åòÿë îò íåãî "La legende des siecles".
ÅÏÎÏÅß ÍÀ ÇÀÁÐÀÂÅÍÈÒÅ
ËÅÂÑÊÈ
Ìàíàñòèðúò òåñåí çà ìîéòà äóøà å.
Êîãà ÷îâåê äîéäå òóê äà ñå ïîêàå,
òðÿáâà äà çàáðàâè ãðåõîâíèÿ ìèð,
äà áÿãà ñúáëàçíè è äà òúðñè ìèð.
Ìîéòà ñúâåñò èíàê äíåñêà ìè ãîâîðè.
Òîâà ðàñî ÷åðíî, ùî íîñÿ îòãîðå,
íå ìå ïîìèðÿâà ñ òèÿ íåáåñà
è êîãàòî â õðàìà äèãíà ñè ãëàñà
õèìí äà ïåÿ áîãó, äà ïîëó÷à ðàÿò,
ìèñëÿ, ÷å òîé ñëóøà òèÿ, ùî ðèäàÿò
â òîÿ äîë ïëà÷åâíè, æèâîò íåñòúðïèì.
È ìîéòà ìîëèòâà ñå ãóáè êàò äèì,
è ãîñïîä ñúðäèò ñè çàòóëÿ óõîòî
íà ñâåòàòà ïåñåí è õåðóâèêîòî.
Ìèñëÿ, ÷å âðàòàòà íà íåáåñíèé ðàé
íà êúäå èçãëåæäàò, íèêîé ãè íå çíàé,
÷å íå òàç êèëèÿ èçâîæäà íàòàòúê,
÷å èç ñâåòà øóìåí ïúòÿò å ïî-êðàòúê,
÷å ñúëçèòå ÷èñòè, ÷å âäîâèøêèé ïëà÷,
÷å ïîòúò ïî÷òåííèé íà ïðîñòèé îðà÷,
÷å áëàãàòà äóìà, ÷å ïðàâîòî äåëî,
÷å ñâåòàòà ïðàâäà, èçêàçàíà ñìåëî,
÷å ðúêàòà áðàòñêà, áåç ãîðäîñò, áåç âèê
ïîäàäåíà ñêðèøíî íà íÿêîé êëåòíèê,
ñà ìíîãî ïî-ìèëè íà ãîñïîäà âèøíè
îò âñè÷êèòå õèìíè è òðîïàðè ëèøíè.
Ìèñëÿ, ÷å ÷îâåêúò, òóê íà òîÿ ñâÿò
èìà åäèí áëèæåí, èìà åäèí áðàò,
îò êîè ñå ñ êëåòâà ìîíàõúò îòêàçà,
÷å öåë ïî-âèñîêà Áîã íè òóê ïîêàçà,
÷å íå ñ òîâà ðàñî è íå ñ òàç áðàäà
ìîãà äà îòìàõíà íÿêîÿ áåäà
îò îíÿ, ùî ñòðàäà; ìèñëÿ, ÷å êàíîíúò
ìú÷íî ùå íàïðàâè äà çàìëúêíå ñòîíúò;
÷å áëèæíèé ìè èìà íóæäà íå â ìîëèòâà,
à â ñúâåò è ïîìîù, êîãàòî çàëèòâà;
ìèñëÿ àçè îùå, ÷å îâ÷àðÿò ñúù
ñ îâöåòå æèâåå, íà ïåê è íà äúæä,
è ÷å ìîéòå áðàòÿ òúðïÿò èãî ñòðàøíî,
à àç íÿìàì íèùî, è ÷å òóé å ãðÿøíî,
è ÷å ùå å õàðíî äà îñòàâÿ âå÷
òàç îãðàäà òèõà, îò ñâåòà äàëå÷,
è äà êàæà òàéíî äâå-òðè äóìè íîâè
íà îíåç, ùî âëà÷àò òåæêèòå îêîâè.
Ðå÷å è èçëåçå.
Äåâåò ãîäèí òîé
ñêèòà ñå áåçäîìåí, áåç ñúí, áåç ïîêîé,
ïîä âúíêàøíîñò ÷óæäà è ïîä èìå íîâî
è ñ ñúðöå ïîðàñëî è çà êðúñò ãîòîâî,
è íîñè ñúçíàíüå, êðåïîñò, ñâåòëèíà
íà ðîáèòå ñëåïè â ðîáñêàòà ñòðàíà.
Äóìèòå ìó áÿõà è ïðîñòè è êðàòêè,
ïúëíè ñ óïîâàíüå è íàäåæäè ñëàäêè.
Ãîâîðåøå ÷åñòî çà áóíò, çà áîðáà,
êàò çà åäíà áëèæíà îáùà âåñåëáà,
÷àñúò íà êîÿòî áåøå íåèçâåñòåí;
èçïèòâàøå êîé å ñúðöàò, ñèðå÷ ÷åñòåí,
ó÷àñòíèê äà ñòàíå âúâ ïîäâèãà ñâÿò;
âñÿê åäèí ñëóøàòåë áåøå ìó è áðàò.
 áúäåùåòî òúìíî òîé ãëåäàøå ÿñíî.
Òîé ëþáåøå ñâîéòî îòå÷åñòâî êðàñíî.
Òîé áåøå ñêèòàëåö è êàò äåòå ïðîñò
è êàòî îòøåëíèê æèâååøå â ïîñò.
Ãîðèòå, ïîëÿòà ïîçíàòè ìó áÿõà;
âñè÷êèòå ïúòåêè êðàêúò ìó âèäÿõà,
ïóñòèíÿòà çíàéøå íåãîâèÿ ãëàñ,
õèæàòà ãî çíàéøå è íà âñåêè ÷àñ
âðàòàòà é çà íåãî îòâîðåíà áåøå.
Òîé ñå íå áîåøå, ïîä íåáåòî ñïåøå,
õîäåøå çàìèñëåí, ñàìñè áåç äðóãàð.
Òàÿ çàðàí ìëàä å, äîâå÷åðà ñòàð,
îäåâå òúðãîâåö, ñåãà ïðîñÿê äðèïàâ,
êîãà áåøå íóæíî — õðîì, è ñëÿï, è êëèïàâ;
äíåñ â ñåëîòî ãëóõî, óòðå â íÿêîé ãðàä
ãîâîðåøå òàéíî çà áëèæíèé ïðåâðàò,
çà áóíò, çà ñâîáîäà, çà ñìúðòòà, çà ãðîáúò,
è ÷å âðåìå âå÷ å äà âúñòàíå ðîáúò;
÷å ùàñòëèâ å îíÿ, êîéòî äèãíå ïðúâ
íàðîäíîòî çíàìå è ïðîëåå êðúâ,
è ÷å òðÿáâà òâúðäîñò, êóðàæ, ïîñòîÿíñòâî,
÷å ñòðàõúò å ïîäëîñò, ãîðäîñòòà — ïèÿíñòâî,
÷å ðàâíè ñìå âñè÷êè â ãîëåìèÿ ÷àñ —
òîé âíàñÿøå áîäðîñò â íàðîäíàòà ñâÿñò.
È âñÿêîÿ âúçðàñò, êëàñà, ïîë, çàíÿòüå
çèìàøå ó÷àñòüå â òîâà ïðåäïðèÿòüå;
áîãàòèé ñ ïàðèòå, ñþðìàõúò ñ òðóäúò,
ìîìèòå ñ èãëàòà, ó÷åíèé ñ óìúò,
à òîé áåäåí, ãîë, áîñ, ëèøåí îò èìîòúò,
çà äà å ïîëåçåí äàë ñè áå æèâîòúò!
Òîé áåøå áåçñòðàøëèâ. Òîé áåøå ãîòîâ
ñòî ïúòè äà óìðå íà êðúñòà Õðèñòîâ,
äà ãîðè, êàò Õóñà èëè êàò Ñèìîíà
çà ïðàâäàòà ñâÿòà äà ìðå ïîä òðèîíà.
Ñìúðòòà áå çà íåãî è ïðèÿòåë è áðàò,
çàøèë áåøå òàéíî â ðúêàâà ñè ÿä,
íà êðúñòà ìó âÿðíî îðúæüå âèñåøå,
çà äà áúäå ñòðàøåí, êoãà íóæäà áåøå.
Òîé íå çíàéøå îòäèõ, íè ìèð, íèòî ñúí,
îáúðíàë ñå áåøå íå äóõ, íà îãúí.
Äóìàòà ñè öÿëà ëåéøå â åäíî ñëîâî,
ïîíÿâãà ÷åëî ñè ìðúùåøå ñóðîâî,
è òàì ñå ÷åòåøå è óêîð, è ãíÿâ,
è äóøà óïîðíà, è æåëåçåí íðàâ.
Òîé áåøå íåâèäèì, ôàíòîì èëè ñÿíêà.
Îçîâå ñå â ÷åðêâà, ìåðíå ñå â ñåäÿíêà.
Ïîêàæå ñå, ñêðèé ñå áåç çíàê è áåç ñëåä,
íàâñÿêúäå ãîíåí, âñÿêúäå ïðèåò.
Âåäíúæ âúâ ñúáðàíüå åäíî ìíîãîáðîéíî
òîé âëåçíà âíåçàïíî, ïîçäðàâè ñïîêîéíî,
è ëåïíà ïëåñíèöà íà åäèí ïîäëåö,
è èçëåçå òèõî èç ìàëêèé ãðàäåö.
Èìåòî ìó áåøå çíàê çàðàä òðåâîãà,
âëàñòòà áåøå âðåäîì íåâèäèìà, ñòðîãà,
îáñàæäàøå äâàéñåò ãðàäà èçâåäíúæ,
äà óëîâè òîÿ äåìîí âåçäåñúù.
Îò ëèöå ìó ìðà÷íî âñè÷êè ñå áîÿõà,
ñåëÿíèòå ïðîñòè ñâåòåö ãî çîâÿõà
è ñáðàíè, ñäóøåíè âúâ òàéíè ìåñòà
ñëóøàõà ñúñ òðåïåò, ñ çÿïíàëè óñòà
íåãîâîòî ñëîâî ñëàäêî è îïàñíî,
È òÿì íà äóøàòà ñòàâàøå ïî-ÿñíî.
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
È ñåìåòî ÷óäíî ïàäàøå â ñúðöàòà
è áúðçî ðàñòåøå çà æúòâà áîãàòà.
Òîé áèäå ïðåäàäåí, è îò åäèí ïîï!
Òîÿ ìðúñåí ÷åðâÿê, òîÿ íèçúê ðîá,
òîç ïîçîð çà Áîãà, òóé ïÿòíî íà õðàìà
Äÿêîíà ïîãóáè ÷ðåç ÷åðíà èçìàìà!
Òîç ÷îâåê áåçñòèäåí ñúñ íèñêî ÷åëî,
ïðàòåí íà çåìÿòà íå ñå çíàé çàùî,
òîç èçäàéíèê ãðîçåí è áîæèé ñëóæèòåë,
êîéòî òàÿ òèòëà áåç ñðàì áå ïîõèòèë,
íà êîãî óñòàòà, ïúëíè ñ ÿä è çëîñò,
èçðåêîõà ïîäëî: "Ôàíåòå òîãîç!"
Íà êîãî ðúêàòà íå áëàãîñëîâèÿ,
à èçäàéñòâî ñâúðøè, è ãðúì íå ñòðîøè ÿ,
è ÷èåòî èìå íå ùå ñïîìåíà
îò ñòðàõ ìîéòà ïåñåí äà íå îñêâåðíà,
è êîãî ðîäèëà åäíà ìàéêà ëóäà,
êîéòî ðàâåí â àäúò èìà ñàìî Þäà
ôúðëè â ïëà÷ è æàëîñò öÿë íàðîä òîãàç!
È òîç ÷îâåê éîùå æèâåé ìåæäó íàñ!
Îêîâàí è êúðâàâ, âúâ òúìíèöà ðúãíàò,
Àïîñòîëúò áåøå íà ìúêè ïîäâúðãíàò
óæàñíè. Íàïðàçíî! Òå íÿìàõà âëàñò
íàä òàç äóøà ÿêà. Íè âîïúë, íè ãëàñ,
íè ìîëáà, íè êëåòâà, íè áîëíî ñòåíàíüå
íå èçäàäå â ìðàêà òóé ãîðäî ñòðàäàíüå!
Ñìúðòòà áåøå áëèçêî, íî ñòðàõúò äàëå÷.
È òîé íå ïîøóøíà ïðåäàòåëñêà ðå÷.
È íà âñè âúïðîñè - ãðîçíî èçïèòàíüå -
åäèí îòâåò äàäå è åäíî ìúë÷àíüå
è êàçâàøå: "Àç ñúì Ëåâñêè! Åé ìå íà!"
È íèêîå èìå òîé íå ñïîìåíà.
Íî òèðàíúò ëþòè äà óáèé äóõúò
åäíà çàðàí Ëåâñêè îñúäè íà ñìúðò!
Öàðåòå, òúëïàòà, ìðúñíèòå òèðàíè
äà ìîãàò çàäóøè ãîðäîòî ñúçíàíüå,
ãëàñúò, êîéòî âèêà, ìèñúëòà, ùî ãðåé,
èñòèíàòà âå÷íà, ùî âå÷íî æèâåé,
èçìèñëèõà âñÿêîé ïî åäíà ñåêèðà
äà óìîðÿò âñè÷êî, äåòî íå óìèðà:
çàðàä Ïðîìåòåÿ ñòðúìíàòà ñêàëà,
ÿäúò çà Ñîêðàòà ñ êëåâåòàòà çëà,
ñèíäæèð çà Êîëîìáà, êëàäàòà çà Õóñà,
êðúñòà íà Ãîëãîòà çà êðîòêèé Èñóñà -
è ïî òîÿ íà÷èí íàé-ãðîçíèé êîíåö
â áúäåùåòî ñòàâà íàé-ñÿåí âåíåö.
Òîé áèäå îáåñåí.
Î, áåñèëî ñëàâíî!
Ïî ñðàì è ïî áëÿñúê òè ñè ñ êðúñòà ðàâíî!
Ïîä òåá íèé âèäÿõìå, óâè, äà âèñÿò
ìíîãî ñêúïè æúðòâè è äà ñå òðåñÿò
è âÿòúðúò þæíè ñ òÿõ äà ñè èãðàå,
è òèðàíúò âåñåë ñ òÿõ äà ñå ðóãàå.
Î, áåñèëî ñëàâíî! Òåá òå îñâåòè
ñìúðòòà íà ãåðîéòå. Ñâåùåíî ñè òè.
Òè áåëåã ñè ñòðàøåí è çíàê çà ñâîáîäà,
çà êîÿ ïîä òåáå ãèíåøå íàðîäà,
è ëúâúò, è õðàáðèé: è ñìúðòòà äî äíåñ
ïîä òåáå, áåñèëî, ïðàâåøå íè ÷åñò.
Çàùîòî ïîäëåöúò, øïèîíúò, ìðúñíèêúò
â îíèÿ äíè ìðà÷íè, ùî "ðîáñòâî" ñå âèêàò,
óìèðàõà ìèðíè íà ñâîéòî ëåãëî
ñ ïðîäàäåíà ñúâåñò, ñ ïîçîð íà ÷åëî,
è ñìúðòòà íà òåáå, î, áåñèëêî ñâÿòà,
áå íå ñðàì, à ñëàâà íîâà íà çåìÿòà
è âðúõ, îò êúäåòî âèæäàøå äóõúò
êúì áåçñìúðòèåòî ïî-ïðåêèÿ ïúò!
ÁÅÍÊÎÂÑÊÈ
Ïëàíèíàòà ïóñòà. Äèâîòà è ñúí å.
Âðåä ïðîñòðàíñòâà ãîëè, áúðäà, óðâè, òðúíüå;
â ïóñòèíÿòà âëàäà íÿêîé ãðîáåí äóõ.
Íåáîñâîäúò ãëåäà óïëàøåí è ãëóõ.
Ëåñîâåòå ÷åðíè, íàêðàé êðúãîçîðúò
ìÿðêàò ñå, òúìíåÿò. Íàäàëå÷ â ïðîñòîðúò
îðåë åäèí ïëóâà, áàâíî ñå âúðòè
íàä íÿêîÿ ìúðøà, ùî ìó äúõ ïðàòè;
ïî ñêàëèòå çåÿò ñòðàøíè ïóêíàòèíè;
çàòóëåíè ñ õðàñòè - ëåãëà íà ãàäèíè;
ñèïåè áåçðîäíè, ïëåøèâè áúðäà,
ñòðúìíèíè áåç äðúâüå, ðåêè áåç âîäà
äóøàòà èçìú÷âàò è ïëàøàò îêîòî.
Èç åäèí òàì ãëóõ äîë, îáðàñúë ñ ãëîãèíà,
ñåãà âúðâè òèõî íÿêàêâà äðóæèíà.
Âîæäúò å Áåíêîâñêè! Áåíêîâñêè å ñàì!
Áåíêîâñêè ÿ âîäè â ïóñòèíÿòà òàì;
ãåðîÿò, þíàêúò ñ ìèñúë íà ÷åëîòî,
íà ïîäâèãà çíàìå, äóøà íà äåëîòî,
÷îâåêúò, ùî äàäå ôàòàëíèÿ çíàê
è öÿë íàðîä ñìåëî òèêíà ñ ñâîÿ êðàê
æåëÿçíàòà ââîëÿ, æåëåçíèòå ñèëè,
ìîãúùîòî ñëîâî, ùî ñëàáèé îêðèëè,
ãëàñúò, êîéòî êàçà: "Âúðâåòå! Äà ìðåì!
Ñòàâàéòå, ðîáîâå! Àç íå ùà ÿðåì!"
È íèå òðåïòÿõìå ïðåä òîÿ ãëàñ ìîùåí,
ïðåä òîÿ äåìîí òàåí, ïðèçðàê ïîëóíîùåí,
êîéòî ïðîèçíåñå ñòðàøíèòå ñëîâà...
Òîé ñåãà âúðâåøå ñ êëþìíàëà ãëàâà.
Äðóãàðèòå ìó âåðíè, ðàçáèòè è ïðàøíè,
ìÿçàõà íà ìîùè è íà ñåíêè ñòðàøíè,
ñåäåìäåñåò áÿõà, ÷åòèðìà ñà äíåñ.
Äðóãèòå ïàäíàõà: åäíè â áîÿ ñ ÷åñò,
äðóãè â ïëåí ñðàìîòåí, äðóãè ïúê áåãàõà,
îò òÿõíàòà ó÷àñò êàò ñå óáîÿõà.
Òúæíî òå âúðâÿõà â çàãëúõíàëèé ìèð
ïî ïÿñúêà ñèòíè, èç äèâíèÿ øèð,
ñ ïóøêè áåç ïàòðîíè, è ñ êðàêà áåç ñèëà;
âñÿêà êîñò ñå êëàòè, áîëè âñÿêà æèëà;
ïîäâèãúò å òðóäåí, ïúòÿò å ñâèðåï.
Ïåòíàäåñåò äåíà áåç îòäèõ, áåç õëåá
ñêèòàò ñå â ãîðèòå, áîðÿò ñå ñ òèðàíúò,
ñ ïåêúò, ñ äúæäîâåòå è ñ òðåâè ñå õðàíàò,
÷åñòî ìèñúë ìðà÷íà äîõîæäà èì òÿì.
Íî áúëçî èç÷åçâà; Áåíêîâñêè å òàì.
Áåíêîâñêè ãè ïàçè ìúë÷àëèâ è ñòðàøåí;
â áåäèòå ïîääðúæêà è ïðèìåð âñåãäàøåí;
òîé äúðæè, íå îõêà, òîé å ñàìî áëåä,
îò âðåìå íà âðåìå èçäóìâà "Íàïðåä" -
è ãëåäà íà èçòîê, è âîäè ãè ñìåëî,
è áóðíî ñå áúð÷è áëåäíîòî ìó ÷åëî.
 ãëàâà ìó ñå áëúñêàò ìèñëè öÿë ðîÿê
è êðîåæè òúìíè, è ëó÷è, è ìðàê,
è ÿðîñò îòðîâíà êèïè ìó â ãúðäèòå
çà òîëêîç íåùàñòüÿ, íàäåæäè ðàçáèòè,
çà òîëêîâà æúðòâè è âÿðà, è òðóä,
îòèøëè íà âÿòúð ïîä íàòèñêà ëþò!
È áóíòúò ïðåä íåãî êàòî îáëàê ÷óäåí
ôúð÷è êàò îò íÿêîé óðàãàí ïðîêóäåí.
Íàêúäå îòèâàò?...Èçâåäíúæ ãðúì
ðàçäàäå ñå ñèëíî îò áëèæíèÿ õëúì.
Êàò ñíîïîâå ïàäàò òðèìà äðóãàðè.
Êðúâ äèìåùà, òîïëà ïÿñúêà ïðîøàðè.
Ïóøåêúò ñå ïðúñíà è ãðúìúò ìèíà,
êàò íàïúëíè ñ åêîò öÿëà ïëàíèíà.
Ïîòåðÿòà ñêîêíà îò ñâîéòà ïóñèÿ
è øóìíî èçêðÿñêà - ñìåëîñò óëîâè ÿ:
òÿ âèäÿ åäèí ïðàâ, è òî êúðâàâ, ñàì!
Äâàéñåò ïóøêè ìåðÿò èçíîâî íàñàì,
ãîòîâè êóðøóìè è îãúí äà õðà÷àò.
"Ïðåäàé ñå, ðàçáîéíèê!" - èçâèêà âîäà÷úò,
è ñãàíòà âíåçàïíî çàãðàäè îòâðúñò
ñåòíèé íåïðèÿòåë ñúñ æàæäà çà ìúñò,
ñúñ ðàäîñò ñâèðåïà, ñ óâåðåíîñò äèâà,
÷å âå÷ äúðæè çäðàâî ïëÿ÷êàòà ñè æèâà.
Òîãàâà ðàíåíèé ïðàâ, òðåïåòåí, äèâ,
ñ ïîãëåä áåçíàäåæäåí, ïî÷òè ãîðäåëèâ,
ñ ïåò ðàíè â ñíàãàòà, ïðè ïðàãúò íà ãðîáà,
êàò íå ùÿ äà ïàäíå, êàêòî ïàäà ðîáà,
ãðúìíà ñå â ÷åëîòî è ñðåä ãúñòèé äèì
ïàäíà ìúðòúâ, õëàäåí è íåïîáåäèì!
È Õàäæè Ëþçãÿð áåé, ãëàâàòàðÿò ñòàðè,
ïðèñòúïè çà÷óäåí ñ õèùíè ñè äðóãàðè
êúì òàç æúðòâà ñèëíà, êúì òîç ãîðä þíàê,
êîéòî ìó èçáÿãíà ñ òàêúâ ñëàâåí áÿã,
ïîãëåäíà ÷åëî ìó, ñ òîïëà êðúâ ïîêðèòî,
è î÷è ìó ñòðàøíè, âïåðåíè ñúðäèòî,
è ðúêà ìó, âçåëà ðåâîëâåðà ñ ìîù,
êàòî ÷å ñå ãîòâè çàðàä áèòêà éîù,
è óñòà ìó áëåäíè, îòêðèòè êúì ñâîäà
êàòî ÷å ùå âèíàò: ñìúðò èëè ñâîáîäà!
È óñåòè ïî÷èò è òðåïåò, è ñòóä,
è âèêíà óïëàøåí: "Êîé å òîÿ ëóä!"
Íî âñè÷êè ìúë÷àõà. Òîãàç îò çåìÿòà
åäèí òðóï ïîøàâíà, îòâîðè óñòàòà,
ïðîáóäåí îò ñèëà òàéíà, íåïîçíàòà,
è ñ ãëàñ èçäèõàþù, êàò ðúêà ïðîñòðÿ,
"Áåíêîâñêè!" - ïðîäóìà è òèõî óìðÿ.
ÊÎ×Î
Çàùèòàòà íà Ïåðóùèöà
O äâèæåíüå ñëàâíî, î ìðà÷íî äâèæåíüå,
äíè íà áîðáà ãîðäà, î äíè íà ïàäåíüå!
Åïîïåÿ òúìíà, íåïîçíàòà íàì,
åïîïåÿ, ïúëíà ñ ãåðîéñòâî è ñðàì!
Õðàìúò áåøå ïúëåí ñ äåöà è íåâåñòè,
ñ âúñòàíèöè áîäðè è áàùè çëî÷åñòè,
êîèòî áîðáàòà â òåç çèäîâå ñáðà.
Ó÷àñòòà ñè âñÿêîé âå÷å ÿ ðàçáðà.
Âðàãúò îò òðè äåíÿ íàîêîëî õðàìà
ãúðìåøå îò÷àÿí. Íè ñòðàõ, íè èçìàìà,
íè áîé, íè çàêàíè íÿìàõà óñïåõ.
Áîðöèòå äúðæàõà è íèêîé îò òåõ
çà ñäàâàíå ñðàìíî óñòà íå îòâîðè
è ëèöåòî ïúðâè äà ñè îïîçîðè.
Îãðàäàòà áåøå ïðèëè÷íà íà ïåù
çàäóøåíà, ïúëíà ñúñ âúçäóõ ãîðåù
è ñúñ äèì áàðóòåí. Ñâèðåïèÿò ãëàä
èçäàâàøå âå÷å ñâîÿ âèê ïîçíàò.
Äåöàòà ïèùÿõà óïëàøåíè, áëåäíè
ïðåä ìàéêè óáèòè è òðóïîâå ëåäíè.
Áîðáàòà êèïåøå îòâúòðå, îòâúí.
Âúâ âñè÷êèòå î÷è ïëàìòåøå îãúí.
Áîëíàâè è çäðàâè, áîãàòè, ñþðìàñè,
ðóñèòå ãëàâè÷êè è áåëèòå âëàñè
çèìàõà ó÷àñòüå â ïîñëåäíèÿ áîé.
Ìàéêàòà ìúëâåøå:"×åäî, íå ñå áîé!"
è äàâàøå ñèíó íàïúëíåíà ïóøêà;
è ñòàðàòà áàáà, ùî åäâàì ñå ëþøêà,
íîñåøå êóðøóìè âúâ ñâîéòà ïîëà,
è ìúæúò, ó÷óäåí, èìàøå êðèëà:
îòçàäè, äî íåãî, æåíà ìó ëþáèìà
ãëåäàøå àçëúêà ïóïàë äàëè èìà.
Äåöàòà ïèùÿõà, êàòî çà ïúò ïðúâ
÷åâàõà ãúðìåæè è ãëåäàõà êðúâ.
È áîÿò êèïåøå îòâúòðå, îòâúí.
Ìíîãî áîðöè õëàäíè ñïÿõà âå÷åí ñúí,
è äèìúò áåøå ãúñòúê, è ñìúðòòà íå áåøå
íè ãðîçíà, íè ñòðàøíà, è êðúâòà øóðòåøå
èç æåíñêè ãúðäè íàìåñòî ìëåêî.
Ëóäîñò áå ïëàìíàëà âúâ âñÿêî îêî.
Ñòàðöèòå òúð÷àõà ñ ÿðîñò íà ëèöå
è òúðåñåõà ïóøêè ñ òðåïåòíè ðúöå...
Îòâúí âðàãîâåòå äèâè, ïîáåñíåëè -
ñãàí áàøèáîçóöè õðàìà íàëåòåëè -
ôó÷àõà, ãúðìÿõà, íàäàâàõà ðåâ
è ïàäàõà ìúðòâè âúâ íåìîùåí ãíåâ.
Ãëàâàòàðÿò òåõåí, â êðúâ òîïëà îêâàñåí,
íà òàç æúòâà äèâà ãëåäàøå áåçãëàñåí,
è ñòðàõúò íåâîëíî îáçå ìó äóõúò
ïðåä òåç ðàè ñëàáè, ùî ñååõà ñìúðò,
è âìåñòî ìîëáè, ïëà÷ ïóùàõà êóðøóìè.
Èçâåäíúæ äàëåêî, íà ãîëèòå äðóìè,
âîéñêà ñå çàäàäå ñ òðÿñúê, òè÷åøêîì...
Ñãàíòà ñå çàðàäâà, à â áîæèÿ äîì
äóøèòå ñåòèõà òðåïåò è ñìóùåíüå
êàòî ïðåä äåñíèöà, ùî ïðèíàñÿ ìùåíüå.
Áèòêàòà óòèõíà...ðàçðåäÿ äèìúò
è íÿêîé ãëàñ ÷ó ñå, ÷å åõòè â øóìúò: - Íèé ñå áèõìå, áðàòÿ, ñ áàøèáîçóöè,
çàùîòî ñà ìðúñíè, äèâè è õàéäóöè...
Åòî öàðñêà ñèëà, äà ñå ïðåäàäåì!
- Íå ùåì! - Íå! - Íå áèâà! Ïî-äîáðå äà ìðåì!
- Ïóøêèòå ñè äàéòå! - Íå! Íå! - Ùî äà ñòîðèì?
- Äà ñå ïîêîðèì ëè? - Ìúë÷è! Äà ñå áîðèì!
- Ïðåäàòåëÿò êîé å?! - Äîëó! - âèêàò ñ áÿñ, -
Ñïîãîäáà íå ñòàâà ìåæäó òÿõ è íàñ!
Åäíà æåíà âèêíà:"×óéòå! Ñðàì!" è ïóøíà
êúì âîéñêàòà öàðñêà è ïàäíà áåçäóøíà,
è ãúðìúò ðàçêëàòè ñìàÿíèé íàðîä!
Òðåïíà âñÿêî ñúðöå è âñÿêîé æèâîò,
îãúíÿò îáôàíà òèÿ äóøè ãîðäè.
- Äà ñå íå âäàäåìå íà òóðñêèòå îðäè! -
È ãúðìåæúò ïî÷íà, è áîÿò ñúñ ãíåâ
ïîäçå ñâîÿ ñòðàøåí è ãðîáåí íàïåâ,
íî éîùå ïî-ñòðàøíî è éîùå ïî-ãðîáíî.
È ñìúðòòà èç õðàìà ôó÷åøå çëîêîáíî.
Îò÷àÿíüå ìðà÷íî ëèöàòà âàïöà,
ìàéêè íå ïîçíàõà ñâîèòå äåöà.
Îòâúí ñðåøó õðàìà çÿïíàëè ïóøêàëà
çàáúëâàõà ïëàìúê è áîìáè, è õàëà!
È ñòåíèòå ñòàðè ðàçëþëÿõà ñ çâóê
êàò âíåçàïíèé âÿòúð ïëàíèíñêèÿ áóê
êàòî òðúñ ïîäçåìåí ìíîãàæäè ïîâòîðåí.
Èçâåäíúæ âèäÿõà òàì çèäúò ñúáîðåí!
Ïåðóùèöå áåäíà, ãíÿçäî íà ãåðîè,
ñëàâà! âå÷íà ñëàâà íà ÷åäàòà òâîè,
íà òâîÿòà ïåïåë è íà òâîÿ ãðîá,
äåòî õðàáðî ïàäíà âúñòàíàëèé ðîá!
Ñëàâà òåá, ÷å òè ñå îäúðæà äî êðàéíîñò
è áîðè ñå â ïóøåê, è ïàäíà ñúñ ñÿéíîñò.
Òè â áîðáàòà ÷åðíà è ïðåä òóðñêèé ãíåâ
èçäèãíà âèñîêî òâîÿ ñâèëåí ëåâ,
è ãëàâà íå êëþìíà, è ìå÷à íå äàäå,
è òâîéòà ñâåòèíÿ ñðàìíî íå ïðåäàäå,
è íàøòà ñâîáîäà òè ÿ îñâåòè,
è çà òîëêîç æúðòâè ãîðäî îòìúñòè.
Ïîêëîí íà òåá, ãðàäå, ïåïåëèùå ïðàøíî,
íà áîðáà þíàøêà ñâèäåòåëñòâî ñòðàøíî!
Òâîéòå ÷åäà áÿõà ñèëíè â òðóäíèé ÷àñ,
òâîéòà ãèáåë áåøå òúðæåñòâî çà íàñ,
çàùîòî òè ïàäíà ñúñ ïàäàíå íîâî
è â íàøòà èñòîðüÿ òóðè ñâåòëî ñëîâî.
Çàùîòî òè áëåñíà â ñèíèÿ ïðîñòîð
ñðåä ìíîãîòî ïîäëîñò, ñðåä îáùèé ïîçîð!
Çàùîòî ïðîïàäíà è â ãðîá ñå õàëîñà
ñëàâíî êàêòî Ïðàãà, êàêòî Ñàðàãîñà,
îáâèòà âúâ ïóùåê, îêúïàíà â êðúâ;
çàùîòî òè - ñåòíÿ - ïðèìåð äàäå ïðúâ
êàê ìðå íàðîäà è íå ìîëè áîãà,
è íå ðå÷å: Ìèëîñò! - â îáùàòà òðåâîãà;
è - íèùîæíà, òúìíà, áåç êðåïîñò, áåç ìîù
è ñúñ ãîëè ðúöå, è áåç íèêîé âîæä,
áåç ìèíàëî ñëàâíî, áåç ïðèìåðè ñëàâíè,
ùî ìàëêèòå ïðàâÿò ñ âåëèêèòå ðàâíè,
òè ñ òâîéòà ñìúðò ñòðàøíà è õðàáðè ìîìè
Êàðòàãåí íàäìèíà, Ñïàðòà çàñðàìè.
Íî âîéñêàòà ñêîðî õðàìà îêðúæàâà,
îòâñÿêúäå óæàñ è ñìúðò ïðèáëèæàâà.
È ñãàíòà, óïèòà îò ëàêîìà ñòðúâ,
è ãëàäíà çà áëóäñòâî, çà ìåñî è êðúâ
èçñêúðöà ñúñ çúáè. Áîìáèòå òðåùÿõà
è ìîìèòå êðàñíè ñ äåöàòà ïèøÿõà.
Ñëèñàíèòå ìàéêè ñ ïîãëåä ñòðàõîâèò
áëúñêàõà ãëàâè ñè î ãîëèÿ çèä
è ïàäàõà, äðóãè - ñ íàñòðúõíàëè âëàñè
âúâ ñâîéòå êîëåíå äóøàõà äåöà ñè.
Âúâ òîÿ ìèã Êî÷î - ïðîñòèÿò ÷èçìàð,
íàðàíåí îòñëàáíàë è áóíòîâíèê ñòàð,
ïîâèêà æåíà ñè - ìëàäà õóáàâèöà,
íà ãúðäè ñ äåòåíöå ñúñ çëàòíà êîñèöà
è ðå÷å: "Íåâÿñòî! âèæ, íàñòàÿ ñå÷
è ïî-ëîøî íåùî... Òè ðàçáèðàø âå÷...
Èñêàø ëè äà óìðåø?" - È êëåòàòà ìàéêà
áëåäíà, ëóäà, íÿìà è áåç äà çàâàéêà,
ñëîæè ñå äåòåòî ñ òðåïòÿùè ðúöå
è êàò ãî öàëóíà â áÿëîòî ÷åëöå,
çàäòàíà è ðå÷å: "Òî äà å îòçàäè!
Óäðÿé!"...È Êî÷î íîæúò ñè èçâàäè
êúðâàâ èç ããúðäè è; è ÷ó÷óð ÷åðâåí
áëèêíà è çàòå÷å, è Êî÷î âòðåùåí
ïîãëåäíà äåòåòî. Òî ïëà÷åøå, êëåòî!
"Ìàéêà òè íå ùå å ñàìà íà íåáåòî!"
Ðå÷å è çàìàõíà êàòî â íÿêîé ñúí
è âúçâè ãëàâà ñè, ïëàìíàëà â îãúí.
Ãëàâèöàòà ïàäíà, òðóïúò ñå çàòðåñå
è êðúâòà äåòèíñêà ñ ìàé÷èíòà ñå ñìåñè.
È Êî÷î ïàê ðå÷å: Íå îñòàíà ìîù,
íî çà åäèí óäàð èìàì ñèëà éîù!"
È íîæúò äèìåùè îïðÿ ñ äâå ðúöå
ïðàâî äåòî òóïà íåãîâî ñúðöå.
È ïàäíà îáàãðåí, ãðîçåí, ñòðàõîâèò
ñ îòâîðåíè î÷è è ñúñ íîæ çàáèò.
..............................
..............................
È õðàìúò åõòåøå îò ìîìè, íåâåñòè,
êàò ïàäàõà â êðúâüå èëè âúâ áåç÷åñòüå!
È ãîñïîä îò ñâîäà, ïðåç ãúñòèÿ äèì,
ãëåäàøå íà âñè÷êî òèõ, íåâúçìóòèì!...
ÁÐÀÒß ÆÅÊÎÂÈ
 åäíà íèñêà ïëåâíÿ, ïîä òúìíàòà ñòðÿõà
äâàìèíàòà áðàòÿ óêðèëè ñå áÿõà.
×åòàòà îòìèíà. Ïî-ñòàðèÿò áðàò
îò òðåñêàòà ôàíàò, ðàçòðåïåðàí, áëÿä,
ëåæåøå íà ãîëî â ðúêà ñ ðåâîëâåðà
è òîé ðå÷å ñëàáî: "Çàùî òúé òðåïåðà!
Æèâîòúò îòèâà, âúâ îãúí ãîðéú.
Ïîä òàç ïëåâíÿ òÿñíà ñòðàõ ìå å äà ìðà...
Ùå ìè ñå íà âîëÿ, â áîÿ, íà ïîëåòî
ïîíå äà èçäúõíà è êóðøóì â ñúðöåòî."
Âíåçàïíî íà äâîðà ñå ÷ó øóì ãîëÿì
è ãëàñ âèêíà ãúðëåñò:"Èçëåçòå îòòàì!"
Ñòîïàíèíúò óïëàøåí ãîñòè ñè îáàäè!
Â÷åðà ãè ïðèå òîé, äíåñêà ãè ïðåäàäå.
Çàùîòî ñòðàõúò å áåçäóøåí è ñëåï,
íà ìàëêèòå äóøè - ñúâåòíèê ñâèðåï.
Òîé å äóõ, ùî ëàçè. Â òúìíîòî ìå öàðñòâî
ïîäëîñòòà áðàòóâà ñ òúïîòî êîâàðñòâî.
È ÷îâåê îò íåãî å æúëò êàòî ñìèí.
È áàùàòà ñî÷è ñêðèòèÿ ñè ñèí,
è ìàéêàòà ïóùà äåòåòî íà äðóìà
êàò áÿãà è òèõî: "Îëåêíà ìè!" -äóìà,
è íå ñåùà òðåïåò, íè ëþáîâ, íè æàë,
çàùîòî äóøà è ñòðàõ å çàâëàäÿë.
Íî Ìèõàèë Æåêîâ, áðúç êàòî âèõðóøêà,
ñòàâà áîëåí,áëåäåí, ãðàáâà ñâîéòà ïóøêà
è ãðúìâà êúì äâîðà è âèêà:"Íàçàä!"
È êîñàòà ùðúêíà íà ïî-ìàëêèé áðàò.
È òóðñêàòà ïàïëà÷ èçðåâà:"Óäðåòå!"
È áèòêà ñå ïî÷íà ìåæäó âðàãîâåòå.
Äâîðúò âå÷ òðåïåðè â ãúðìåæà, â äèìúò.
È äâàìàòà áðàòÿ äî âõîäà ñòîéúò
ñ ðåâîëâåðè ÷åðíè è ñ ìúæêî ðåøåíüå
äà óìðàò. Î÷è èì ñúñ êðúâ ñà íàëåíè.
Ñúðöàòà èì ÷óêàò, ðúöå èì òðåïåðéúò
è ïðàùàò âúâ êóïà è óæàñ, è ñìúðò.
Ïëÿâàòà å ìåêà, íî ïðîïóñê íå äàâà.
Êóðøóìèòå óäðÿò êàò î ñêàëà çäðàâà.
Áîÿò å íåðàâåí: äâàìà ñðåùó ñòî.
Êàò ðîé ÿñòðåáè íàä ïòè÷å ãíåçäî,
óáèéöèòå òè÷àò, ðåâàò îáèêàëÿò
ïëåâíÿòà è ïóøêàò, è â ïðàõ ñå ïîâÿëàò
êàò êîêîøêè ìíîãî, ùî ãè ãàçè ìîð,
è êðúâòà ñå ëåå ïî øóìíèÿ äâîð.
- Îãúí äàéòå ñêîðî! - âèêíà Ìóñòàôàòà
è ïàäíà; êóðøóìúò ïðúñíà ìó ãëàâàòà.
- Äà çàïàëèì! - âèêà ñìàÿíàòà ñãàí.
È â ïëåâíÿòà ñêîðî ïðîíèêíà äóìàí.
Ìèõàèë îñòàíà êîðàâ êàòî êàìúê,
íî áðàò ìó îòñëàáíà ïðåä áëèçêèÿ ïëàìúê.
- Äà ñå âäàäåì, ðå÷å, òóê ùå èçãîðèì!
Ñòðàøíî ìå îòðàâÿ ãîðåùèÿò äèì! -
Ìèõàèë áå ñòðàøåí. Çëîáíî çàòðåïåðà:
- Òè íå ñè ìè áðàò áèë! - Âäèãíà ðåâîëâåðà
è ãðúìíà â òèëà ìó. Áðàòúò ñå ïðîñòðÿ.
Ìèõàèë ïîãëåäíà è ðå÷å: - Óìðÿ! -
È âñðåä ãúñòèé ïóøåê ïàê ðå&